Steeds meer werknemers combineren betaald werk met zorgtaken, zowel in de rol van ouder als in de rol van mantelzorger. Zij hebben behoefte aan afspraken die de combinatie van arbeid en zorgtaken vergemakkelijken.
ECORYS heeft samen met het expertisecentrum LEEFtijd in opdracht van de Raad voor Werk en Inkomen onderzoek gedaan naar succesvolle arrangementen op de werkvloer. Een arrangement is de set van afspraken die gemaakt wordt tussen een werknemer en werkgever om het werk met de zorgtaken te kunnen combineren.
Het arbeid en zorgbeleid wordt bij het grootste deel van de werkgevers ingegeven door de behoeften van het zittend personeel en in mindere mate door verwachte behoeften van toekomstig personeel. Het kostenmotief en het imago van het bedrijf zijn nauwelijks leidend bij de keuze van een bedrijf voor arbeid en zorgbeleid. De meeste bedrijven (58%) bieden de mogelijkheid van deeltijdwerk en flexibele werktijden. Op de tweede plaats komen de bedrijven die geen afspraken of regelingen hebben, maar waar individuele afspraken wel mogelijk zijn (43%).
De combinatie van deeltijdwerk met flexibele werktijd is de meest voorkomende mogelijkheid. De mantelzorger lijkt vaker dan de ouder gebruik te maken van vakantiedagen om arbeid en zorg te combineren.
Afspraken over de arbeidsduur worden grotendeels formeel vastgelegd. Een groot deel van de overige afspraken wordt meer informeel geregeld
Het initiatief bij het maken van een afspraak ligt vooral bij de werknemers. Bij mantelzorgers ligt bij het gebruik van formele verlofregelingen zoals bijzonder verlof, kortdurend of langdurend verlof voor mantelzorgers het initiatief om de afspraak te maken vaker bij de leidinggevende. Mantelzorgers geven aan dat het voor hen eigenlijk geen keuze is geweest, maar een noodzaak om hun situatie te bespreken met de leidinggevende.
Het belangrijkste gevolg van het maken van afspraken is dat het rust oplevert, in de eerste plaats voor de zorgende werknemer omdat die zorg kan verlenen. En in de tweede plaats voor de collega’s en de leidinggevende omdat er duidelijke afspraken zijn waarom de medewerker (tijdelijk) minder of anders moet werken.
Vanuit het oogpunt van leidinggevenden leveren afspraken en arbeid en zorgarrangementen verschillende voordelen op:
- Medewerkers zijn tevreden en hebben daardoor meer energie voor het werk.
- Creëert een goede balans tussen werk en privé. Door mantelzorgers vrijheid te bieden blijven ze verbonden aan het bedrijf; blijven ze trots en loyaal aan het bedrijf.
Belangrijkste nadelen die leidinggevenden noemen, zijn dat de productie in gevaar kan komen en dat collega’s te zwaar belast worden.
Medewerkers voelen zich vaak bezwaard omdat ze weten dat ze in sommige gevallen hun collega’s ermee belasten, of omdat hun werkgever niet voldoende productie kan draaien.
Werkgevers denken vaak mee met hun medewerkers omdat ze daarmee de tevredenheid onder medewerkers vergroten. Werkgevers reageren wel wisselend. Waar het in de zorgsector en in het onderwijs als onderdeel van het werk wordt gezien om afspraken over arbeid en zorg te maken, ervaren werkgevers waar de productie plaatsgebonden is, het als een nadeel.
Belangrijkste knelpunten zijn:
- Niet iedereen kan zich de financiële beperkingen van verlof veroorloven.
- Er zijn grenzen aan de mate waarin de organisatie en de werknemer zelf flexibiliteit aan kunnen.
- Werknemers bespreken alleen haalbare wensen. Zij zullen niet snel om betaald extra verlof vragen of om uitzonderingen op de werkroosters, wanneer dit niet eerder in het bedrijf aan de orde was.
- Wanneer verlofregelingen in de praktijk onbekend zijn, zal bijna geen werknemer hier om vragen.